Van Heerde zoomt in op Reformatie Vollenhove

VOLLENHOVE - "Ik denk dat het verschil tussen Amsterdammers en Friezen vandaag de dag groter is dan dat tussen rooms-katholieken en gereformeerden ten tijde van de Reformatie." Aan het woord is Henk van Heerde, die woensdag een presentatie houdt over de Reformatie in Vollenhove. Maar niemand hoeft bang te zijn dat het een gezapig verhaal wordt. Er valt namelijk meer dan genoeg te vertellen over deze periode, die soms heel roerig was maar zich vaak ook heel geleidelijk voltrok. En dat maakt het juist zo interessant.

Van Heerde vond het althans een verrassende ontdekking. Hij haast zich er bij te zeggen dat hij geen deskundige is, wel een liefhebber. "Het mooie is dat ik met de presentatie inzoom op Vollenhove. Ik begin met een algemeen verhaal over de Reformatie en vandaar uit wordt het verhaal op Vollenhove toegespitst." Van Heerde houdt zijn presentatie, die alvast kan dienen als 'historische opfrisser' in de aanloop naar de herdenking van 500 jaar Reformatie in 2017, om 20.00 uur in de Gerarduszaal voor de catechesegroep van de Sint Nicolaasparochie.  

De Reformatie verliep volgens hem in Vollenhove niet echt anders dan elders en tegelijkertijd is het verhaal van de historische plaats ook weer uniek. Als enige plaats in zijn omgeving had Vollenhove in de zeventiende eeuw na de Reformatie een schuilkerk. "In bijvoorbeeld Amsterdam en Haarlem had je die ook, maar dat waren grote plaatsen waar je ze eerder verwacht. Voor deze omgeving was het uniek." Meer in het algemeen was deze regio tijdens de Reformatie een pleisterplaats voor de zogeheten wederdopers, die in Giethoorn zaten en volgelingen waren van Jan van Batenburg. De wederdopers hadden zelfs de moed om het stadhuis in Zwolle te bezetten, maar dat liep voor hen niet goed af. Toch verliep de Reformatie in dit deel van het land relatief rustig. "Wat daar de reden van was? Ik weet het niet, maar misschien heeft het te maken met de gemoedelijke volksaard. En Steenwijk was natuurlijk een garnizoenstad. Het kan zijn dat de aanwezigheid van Spaanse troepen in de nabijheid de mensen nog wat meer ontzag inboezemde."

Een ander aspect is volgens Van Heerde dat de keuze voor het gereformeerde geloof -en dus tegen de Rooms-katholieke kerk en de Spaanse overheerser- niet zozeer werd ingegeven door de gedachte dat men per se een ander geloof wilde. "De gewone man zag de rijkdom van de kerk en had schoon genoeg van de aflatenhandel (een aflaat was een kwijtschelding van zonden waarvoor betaald diende te worden red.) en de kerkelijke belastingen. Dat zal voor velen meer hebben meegespeeld dan de theologische discussie. Voor Luther als kerkhervormer kwam dat natuurlijk wel op de eerste plaats, de gewone man kon echter vaak niet eens lezen. Met de boekdrukkunst kwam daar verandering in en dat heeft de Reformatie enorm versneld." En net zoals men niet zelden om pragmatische redenen voor het protestante geloof koos, werden rooms-katholieken in de periode erna evenzeer gedoogd om praktische redenen. Zo kon de familie Hagen in Vollenhove rooms-katholiek blijven omdat zij 'kennelijk genoeg geld had'. Van Heerde: "Ik denk althans dat deze familie vanwege haar financile vermogen toch belangrijk genoeg was om rooms-katholiek te kunnen blijven. Ik kan moeilijk een andere conclusie trekken."

Verder gaat Van Heerde tijdens zijn presentatie onder andere in op de rol van historische figuren, zoals stadhouder Schenck die klooster Bloemkamp op de wederdopers heroverde en stadhouder Aremberg die met 'zijn stevige gezag' in Zwolle een beeldenstorm wist te voorkomen. Dat alles binnen het historische raamwerk van de Reformatie in Vollenhove, met bijvoorbeeld de komst van de Watergeuzen (1572 en 1581) en de terugkeer van drost Sloet in 1578 als ijkpunten. En de luisteraars worden ook nog geprikkeld om na te denken over de vraag of de misintenties van tegenwoordig niet toch een beetje doen denken aan de aflaten van weleer. "Een misintentie houdt in dat er op verzoek van familie en geliefden in een dienst wordt gebeden voor een overledene. In de ene Rooms-katholiek kerk is het gratis en in de andere betaal je ervoor. Een heel klein bedrag weliswaar, maar toch."