ZWARTSLUIS – Albert Greveling laat een sleutel van een synagoge zien. Die heeft voor hem geleid tot veel verhalen over het joods verleden in Zwartsluis, zegt hij. Dinsdagavond was er een brainstormavond over religieus erfgoed in Zwartsluis. De gemeente heeft een subsidie gekregen om dat erfgoed toegankelijk, beleefbaar en zichtbaar te maken.
Met inwoners wil de gemeente nadenken over een goede manier om invulling te geven aan die subsidie. “We hebben een mooi gebied”, stelde burgemeester Eddy Bilder. “Nu is het zaak om een mix te maken tussen de schoonheid van het gebied en de verhalen die erachter schuilgaan.”
En verhalen, die zijn er in overvloed. “Bekend is het verhaal van de dominee die op de preekstoel staat en een kind in de wetering ziet vallen”, vertelt Albert Greveling. “Hij zegt tegen zijn gemeente dat ze even moeten wachten, loopt de preekstoel af, trekt het kind uit het water en gaat de preekstoel weer op om verder te preken.”
Ook over het joods verleden in Zwartsluis valt volgens hem genoeg te vertellen. “Het joods verleden is oud. De kalkovens vormden het begin van de joodse historie in Zwartsluis. Van die kalkovens hebben we vorig jaar de laatste gesloopt. Zwartsluis heeft nooit voeling gehad met erfgoed.”
In het verleden waren er ook meerdere joodse begraafplaatsen in Zwartsluis. Er stond zelfs een synagoge, die in 1969 bij stil weer instortte. Die synagoge mocht in 1946 door aannemer Van der Meulen gebruikt gaan worden als timmerwerkplaats. Voorwaarde daarbij was dat hij de joodse begraafplaats zou onderhouden. Al snel blijkt dat dat twee begraafplaatsen waren.
Van der Meulen ging in gesprek met de toenmalig burgemeester en komt tot de afspraak dat hij een van de begraafplaatsen mag ‘opruimen’. “Ze hebben toen de joden daar opgegraven, de resten in koekblikken gestopt en herbegraven op de andere begraafplaats. Ze vonden dat ze dat heel netjes hadden gedaan.” Die verhalen kwamen naar boven door de bewuste sleutel van de synagoge.
Ook in Zwartewatersklooster is het nodige aan religieus erfgoed verborgen. Letterlijk verborgen, want weinig tot niets herinnert aan het klooster dat daar vroeger stond. Na een convenant dat vorige week werd ondertekend, gaat daar verandering in komen. “Dat klooster was een boetedoening voor de Slag bij Ane”, zegt Fré Spijk. Ridders uit die slag liggen begraven in Zwartewatersklooster. “Onderzoekers troffen een totaal verstoorde grond met alle kenmerken van een begraafplaats aan”, laat Spijk zien in zijn presentatie. Daarop zijn duidelijke contouren zichtbaar.
Op diverse manieren zal het religieuze erfgoed weer zichtbaar of beleefbaar worden gemaakt in heel Zwartewaterland. Dat kan met bijvoorbeeld wandelroutes, borden of virtual reality. Roel Huls, ook aanwezig op de avond, stelde een ‘orgelpad’ voor. “Dat hebben ze in Groningen ook. Dat kun je in de hele gemeente doen, maar ook per kern.”
Een andere aanwezige vroeg zich af of er wel belangstelling is voor het erfgoed. “Dat kun je opwekken”, repliceerde Bilder. “Dat mensen niet geïnteresseerd zijn, heeft er vaak mee te maken dat mensen het niet weten.” En dat moet, met behulp van de subsidie, gaan veranderen in de komende jaren.
