REGIO – Iemand die moeite heeft met lezen kan in een ziekenhuis met ingewikkelde aanduidingen zomaar verdwalen. Daar waar zelfs de meest belezen man / vrouw bijna geen chocola kan maken van de brei aan ingewikkelde taal van een gemeentebegroting. Daar tussenin zit een groot gebied van (digitaal) geschreven taal, waarvan laaggeletterden zich afvragen: ‘Mag het iets minder ingewikkeld? Kan je niet in heldere taal zeggen wat je bedoelt?’
Aart Kleijer van de Overijsselse stichting ABC heeft daarom een plan uitgewerkt. Een testpanel van laaggeletterden gaat zich in de regio IJssel-Vecht buigen over folders van (overheids)instellingen, de communicatie van bedrijven, bewegwijzering in openbare gebouwen en teksten op internet. Het is slechts een greep uit het te screenen taalaanbod. Bedrijven en instellingen kunnen zich aanmelden om hun communicatie te laten doorlichten. Screenen komt uit het Engels en is onduidelijker dan nakijken. Ingewikkeld taalgebruik zit ‘em volgens Kleijer zowel in niet-heldere taal als overbodige woorden. Als voorbeeld noemt de Kampenaar een brief voor een ziekenhuisopname. Daarin wordt gesproken over een pre-operatief consult. “Daar wordt dus een vooronderzoek mee bedoeld. Nou zeg dat dan gewoon!” In een andere passage wordt de behandelend arts aangehaald. “Dat ‘behandelend’ is loos taalgebruik. Het woordje ‘arts’ volstaat. Dat hij mij gaat behandelen kan ik zelf wel bedenken. Het is immers geen fietsenmaker.”
Ziekenhuisfolder
Met gevoel voor humor voegt Kleijer er aan toe: “Tegen de tijd dat ik deze ziekenhuisfolder heb doorgelezen en begrijp wat er staat, ben ik ontslagen uit het ziekenhuis.” Kleijer zegt het zonder oordeel. Moeilijk of overbodig taalgebruik is immers niet voorbehouden aan ziekenhuizen, bedrijven, instellingen en overheden. We ‘bezondigen’ er ons allemaal aan, constateert Kleijer: “We praten op een lager niveau dan we schrijven. Ik ook.” En van helder taalgebruik wordt de wereld niet alleen begrijpelijker voor laaggeletterden maar voor ons allemaal, meent Kleijer.
Groep laaggeletterden groter
Laaggeletterden worstelen het meest met lastige taal. Kleijer: “Uit onderzoek blijkt die groep nog groter dan gedacht. Niet 13 maar bijna 20 procent heeft moeite met lezen en schrijven.” Het zijn cijfers waar Kleijer niet vrolijk van wordt. Maar het is de realiteit. Met dit project – waarmee Hank Gronheid uit Noord-Holland in die provincie is begonnen – moet daar verandering in komen. Dat wil zeggen dat, naast de inspanningen die de taalpunten in de bibliotheken leveren om de taalvaardigheid van laaggeletterden bij te spijkeren, het geschreven woord een stuk helderder kan. “Helderder en niet infantieler!”, benadrukt Kleijer. “Je moet mensen ten allen tijde serieus nemen en dat doe je niet met kinderlijk taalgebruik.” De taalman besluit zijn betoog nog met een alledaags voorbeeld. “Een goede krant is er in mijn ogen eentje die duidelijke koppen maakt. Als ik weinig tijd heb, lees ik koppen en krijg ik toch een beeld van wat er gebeurt. Verdere uitleg lees ik later. “ Wie zijn of haar bedrijf / instelling door laaggeletterden wil laten nakijken op (on)helder taalgebruik kan contact opnemen met Aart Kleijer door een mail te sturen naar kleijer163@gmail.com. Inzet van het testpanel gebeurt tegen een geringe vergoeding: reiskosten, cadeaubon, donatie enzovoorts. Voor meer informatie over Stichting ABC en haar provinciale afdelingen zie www.a-b-c.nu.
Arthur | woensdag 16 november 2016 14:13